Starówka Side samochodem — jak dojechać i wrócić po kolacji

Side było miastem portowym przez grubo ponad tysiąc lat, zanim na plaży obok stanął pierwszy hotel. Ulice wciąż trzymają się antycznego planu: od głównej bramy do teatru biegnie aleja z kolumnadą, a za teatrem współczesna wioska restauracji, pensjonatów i sklepów wypełnia dawną siatkę ulic aż do samej wody. Nie ma tu miejsca na ruch kołowy, a gmina utrzymuje półwysep jako strefę pieszą — poza dostawczakami i mieszkańcami ani prywatne auta, ani taksówki do środka nie wjeżdżają.

Gdy już jesteście w środku, to same plusy: możecie iść środkiem ulicy z lodem w ręku, a za plecami co najwyżej rowerzysta. Trzeba tylko zaplanować pierwsze i ostatnie dziesięć minut wizyty — i temu służy dalsza część tej strony.

Jadąc od strony hoteli w Kumköy, Sorgun czy z Manavgatu, dojeżdżacie do parkingu przy antycznej bramie miejskiej, tam gdzie hellenistyczne mury przecinają przesmyk półwyspu. Przed bramą stoją pozostałości wielkiej monumentalnej fontanny, Nymfeum, która jest wygodnym punktem orientacyjnym. Taksówki wysadzają pasażerów na skraju parkingu; prywatne auta płacą tam za postój, a w letnie wieczory miejsc potrafi zabraknąć.

Stąd macie dwie możliwości. Możecie przejść przez bramę i ruszyć starą ulicą z kolumnadą w stronę teatru albo poczekać na małą ciuchcię, która kursuje z okolic parkingu do portowego końca miasteczka. Ciuchcia to ciągnik z otwartymi wagonikami; jedzie powoli, kosztuje niewiele i bardzo się przydaje w lipcowym upale albo ze zmęczonymi dziećmi. Płaci się gotówką kierowcy lub obsłudze, a aktualną cenę sprawdźcie przy wsiadaniu.

Trasa od bramy do cypla ma niecałe dwa kilometry i jest niemal płaska. Bez zatrzymywania zajmuje może dwadzieścia pięć minut; porządnie, z ruinami, kawą i kilkoma sklepami, wypełnia całe popołudnie. Ta trasa zostawia najlepszy moment na koniec.

1. 1Przez bramę i ulicą z kolumnadąAntyczną główną ulicę obrzeżają bazy kolumn i powalone trzony. Na tym odcinku mijacie pomnik i bramę związane z cesarzem Wespazjanem — świadectwo tego, ile Rzym inwestował w ten port.
2. 2Agora i muzeumPrzed teatrem po jednej stronie otwierają się pozostałości handlowej agory. Po drugiej stronie drogi Muzeum w Side mieści się w odrestaurowanej rzymskiej łaźni; jego posągi i reliefy znaleziono w mieście dookoła. Godziny otwarcia i ceny biletów sprawdźcie przy wejściu.
3. 3Teatr rzymskiZbudowany w II wieku n.e. teatr wznosi się na arkadach, a nie na zboczu — teren jest tu płaski — a z górnych rzędów widać cały półwysep i morze po obu stronach. Wstęp jest biletowany; wejście zwykle od drogi obok.
4. 4W głąb starej wioskiZa teatrem zaczynają się uliczki właściwej wioski: sprzedawcy dywanów, jubilerzy, bugenwille nad drzwiami i boczne zaułki prowadzące do małych plaż po obu stronach półwyspu.
5. 5Port i Świątynia ApollaIdźcie dalej w stronę morza. Uliczki kończą się w porcie, gdzie przy nabrzeżu cumują łodzie, a krótki spacer wokół cypla doprowadzi Was do Świątyni Apolla, której ponownie postawione kolumny stoją na samym brzegu.

Ze wszystkiego, co przetrwało w Side, najbardziej zapadają w pamięć pięć stojących kolumn Świątyni Apolla. Razem z sąsiednią Świątynią Ateny stała na cyplu jako znak dla zawijających statków; dziś kolumny i rzeźbiony fryz rysują się na tle otwartego morza na zachodzie — dokładnie tam, gdzie zachodzi słońce.

“Planujcie dzień od końca, od zachodu słońca: najpierw świątynia, potem kolacja, na końcu samochód.

W szczycie sezonu niski murek wokół świątyni zapełnia się na długo przed tym, jak światło zrobi się pomarańczowe, więc przyjdźcie pół godziny wcześniej i wybierzcie sobie kamień. Potem restauracje przy porcie są o kilka kroków. Większość wystawia menu na zewnątrz; ryby często wycenia się na wagę, więc przed zamówieniem zapytajcie, ile wyniesie porcja. Stoliki na nabrzeżu z widokiem na łodzie w letnie wieczory znikają najszybciej.

Po Side łatwiej poruszać się na kółkach niż po wielu innych stanowiskach antycznych, ale gładko nie jest. Główna ulica przez wioskę jest utwardzona i równa, z odcinkami bruku i kamiennych płyt; boczne uliczki są węższe i bardziej wyboiste, a krawężniki miejscami wysokie. Same ruiny — agora, teatr, teren wokół świątyń — to oryginalny kamień, nierówny i częściowo niezabezpieczony barierkami.

• Wózek z większymi kołami radzi sobie znacznie lepiej niż mała spacerówka podróżna; w ruinach jeszcze wygodniejsze jest nosidło.
• Ciuchcia oszczędzi Wam długiego pchania wózka w upale; przed wejściem złóżcie go.
• Osoby na wózkach inwalidzkich przejadą główną ulicą, ale stopnie widowni teatru i otoczenie świątyni są trudne do pokonania bez pomocy.
• Załóżcie buty z dobrą podeszwą: antyczny marmur wygładzony przez stulecia stopami przechodniów jest śliski, zwłaszcza gdy zrosi go morska bryza.

Jeśli ktoś z Was ma trudności z chodzeniem, powiedzcie nam o tym przy rezerwacji przejazdu. Nasze auta bez dopłaty zabierają składane wózki inwalidzkie i dziecięce, a kierowca wysadzi Was tak blisko wejścia, jak pozwalają przepisy.

Od późnego przedpołudnia do połowy popołudnia przyjeżdżają autokarowe wycieczki z całego regionu Antalyi i główna ulica zamienia się wtedy w powolną procesję. Najspokojniej jest wcześnie rano, mniej więcej przed dziesiątą, gdy sklepy dopiero się otwierają, a w teatrze jest chłodno, oraz wieczorem, gdy autokary już odjadą. Od czerwca do września południowe słońce na gołym kamieniu jest bezlitosne; godziny pomiędzy tymi porami lepiej spędzić na plaży.

Plan powrotu ustalcie z kierowcą, zanim wysiądziecie. Zwykle wygląda to na jeden z dwóch sposobów:

1. 1Stała godzina odbioruWybierzcie godzinę — na przykład półtorej godziny po zachodzie słońca — i spotkajcie się na tym samym parkingu, na którym wysiedliście. Kierowca tam będzie.
2. 2Wiadomość, gdy będziecie gotowiWyślijcie wiadomość na WhatsAppie, wychodząc z restauracji. Na powrót pieszo lub ciuchcią do bramy liczcie dziesięć–piętnaście minut; mniej więcej w tym samym czasie podjedzie zwykle auto od strony hoteli.